Whiskyfestival Eindhoven

De Firma van der Heijden, Wijnen en Gedestilleerd, gevestigd te Eindhoven, organiseert jaarlijks een Whiskyfestival. In twee sessies, 's middags en 's avonds, kunnen liefhebbers van het vloeibare goud proeven, vergelijken en - blijkt - vooral ook ouwehoeren over peat, chiil-filtering, NAS en al die andere geheimen die aan insiders voorbehouden zijn.

Ik ging samen met mijn vriend Stef, die ik langzaam maar zeker aan het binnenlokken ben in de whiskywereld - een beetje zoals de heks met Hans en Grietje deed. Ik heb geen huis van peperkoek maar wel bijna lege flessen whisky. Die bewaar ik trouw en geef ze hem gratis en voor niks cadeau als geschenk; geheel belangeloos, zoals u begrijpt. Dan geef ik hem voor zijn verjaardag nog een kaartje voor een whiskyfestival - opnieuw geheel zonder bijbedoelingen, zoals u begrijpt. 

Vandaar dat wij gisteren om een uur of één afspraken aan de Sterrenlaan in Eindhoven, waar in een nogal sfeerloos schoolgebouw een grote horde mannen - hier en daar een vrouw - zich had verzameld om de door diverse importeurs aangeboden drankjes te proeven, beoordelen en aan te schaffen. Het was voor ons beiden de eerste keer.

Bij de entree kreeg de deelnemer aan het feest een miniglaasje en een papiertje. Het papiertje, zo werd bij herhaling toegelicht, was het deelnameformulier aan de verloting van gratis flessen whisky. Omdat het alweer de vijfde keer was - eerste lustrum, zogezegd - werden er deze keer extra veel flessen verloot. Zo stond op de posters, de kaartjes en de website vermeld. 

Het was dan ook een beetje zuur dat er aan het eind van de middag onder de naar schatting 120 deelnemers maar liefst twéé hele flessen werden verloot. Dat leidt tot de conclusie dat het er normaal gesproken, wanneer er geen sprake is van een lustrum, dus ééntje is. Dit jaar werden er namelijk, zoals overal aangekondigd, extra veel flessen verloot. Ik zou zeggen: hou dan je mond of zeg gewoon "We verloten twee flessen", dan sta je toch nét iets minder voor lul.

Wellicht had ik het bovenstaande niet geschreven als ik nou maar zo'n fles had gewonnen maar dat zat er dus niet in; ene Jan en ene Wilfred gingen er met de buit vandoor.

Het miniglaasje, daar draaide de middag om. Elke stand was genummerd; een fraai boekje waarin de aangeboden whisky's per stand beschreven werden, hielp bij het maken van een keuze. Je kreeg er ook nog een pen bij, dus dat was ook weer mooi meegenomen. Bij de whisky stonden soms kleine icoontjes van een kampvuurtje, grijs of zwart. Dat waren de rokerige, peated whisky's, in toenemende mate van ernst. 

Er was, naast een ruim aanbod van gratis te proeven (nou ja, 25 euro entree de man) drams, ook ruimschoots mogelijkheid om duurdere whisky's te proeven; dan moest je er één of meer muntjes, aan te schaffen voor een euro per stuk, bij leggen. Dat maakte het mogelijk om best dure uitvoeringen voor een heel redelijke prijs te proeven.

Aanvankelijk had de krent in mij daar wat moeite mee maar denken aan de gangbare horecaprijzen van 8 tot 14 euro per glas exclusieve whisky deed mij de schellen van de ogen vallen; een 18-jarige An Cnoc (46%, 89 euro) proeven voor 2 euro, da's een mooi ding. En hij was uitstekend, kan ik u vertellen. Ik zal de volgende keer zeker meer muntjes kopen en met plezier wat geld bovenop de entreeprijs betalen om de wat minder voor de hand liggende flessen testen.

Die miniglaasjes werden door de drankdealers nogal verschillend geïnterpreteerd. Waar de ene importeur de bodem van het glaasje wat vochtig maakte met instapwhisky, was de ander met duurdere whisky best scheutig. Dat maakt bij 'gratis' whisky niet zo veel uit maar als je nog moet bijleggen en dan een treurig bodempje krijgt, bereikt de verkoper het tegenovergestelde van wat hij wil; daar koop ik dus niet.

Een fenomeen dat ik nog niet kende trok mijn aandacht. Bij wijnproeverijen staan er emmers staan waar je je slok in kan spugen na het proeven. Een wat smerige gewoonte die toch ook de vraag "Waarom?" doet rijzen.Tot mijn verbazing stonden er op dit festival op de tafels ook allerlei emmertjes.

Wees gerust; er wordt niet gespuugd. Wel worden er halflege glaasjes leeggekieperd in die emmertjes, die zodoende vast dure blends bevatten; niemand echter komt op het idee om het emmertje te proeven, dat gaat blijkbaar te ver. 

Wat heb ik nou uiteindelijk geproefd? Ik was zo wijs om tevoren een plan te hebben. De laatste tijd ben ik erg te spreken over whisky die deels op speciale vaten gerijpt heeft. Speciaal in de zin dat ze voor andere drank gebruikt zijn vóórdat iemand er whisky in mikte. Rum cask finish, zoals die van Balvenie 14, die heb ik al een poosje; lekker, blije aantekeningen, review nog te schrijven. 

Door de toenemende belangstelling van mijn vrouw voor port evenwel ben ik ook frequenter Port cask finish gaan kopen. De Edradour 11 jaar oude (2003) Port Hogshead Finish gaf ik maar liefst 91 punten op Whisky-Base. Mijn samengevatte aantekeningen:

Drie smaaknotities. Ruikt naar port -tja. Appel, krenten, volle rijke neus. Zware bloemenlucht, parfum-kracht. Smaak van zwart fruit, heerlijk zoet nét niet opdringerig. Het lekkere van rode wijn zonder de tanine. Tabak, leer. Warme kersen. Moeilijk in woorden te vangen aroma. Betrekkelijk korte afdronk.

De Talisker Port Ruighe NAS was de tweede port cask die ik aanschafte. Daar was ik nogal blij mee (ook al 91 punten), zoals je uit mijn proefnotities kunt concluderen:

Het begon allemaal écht met Talisker 10 jaar oude SM, zo'n twee-en-een half jaar geleden. Deze is minstens zo lekker.Mooie kleur heeft de Port Ruighe (naar Portree, stadje op Skye, spreek uit: portroeie); helaas met caramel als kleurstof. NAS (no age specification). Gerijpt op eiken en portvaten. Het aanwezige maar niet opdringerige Talisker aspect van hout en rook blijft. De smaak is kermis in de mond. Honing, port. Diep zoet met aspect van tabak. Associatie met kerkbanken (oud eiken, denk ik). Kaneel en kruiden, soms roept het bijna een kerstsfeer op. Troostrijk en warm, zoals glühwein zou moeten zijn - maar glühwein is smerig. Topspul. Na drie glazen al zeker dat ik er nog een fles van ga kopen. 

Dus Port Cask finish - en dergelijke. Ook PX en Oloroso genieten mijn belangstelling de laatste tijd. Voor de niet-ingewijden: PX staat vor Pédro Ximinez, de beste sherry ter wereld - zegt men; Oloroso is een andere sherry(druif), waarvan de vaten ook veel gebruikt wordt om whisky op na te laten rijpen. Glenmorangie Lasanta, NAS, review nog te schrijven maar mán, wat een lekker spul, is een voorbeeld.

Augantoshan Three Wood, NAS, ook (88 punten):

 Ruik sinasappel (schil), hars, hout. Sherry in geur en in kleur. Veel verschillende smaken beschreven in 4 proeverijen: krenten (2x), citrus (2x), chocolade, zwart fruit. Vanille, later romig op de tong - met scherp randje. Eén maal vage terpentinelucht beschreven. Haagse Hopjes, marmelade. Erg lekker, "herfstwhisky".

Hoog op mijn verlanglijst staat de Glenmorangie Quinta Ruban (46%) - die heb ik dan ook als eerste geproefd. En ja, die komt heus wel in de kast te staan. Ik proefde de Arran Port Finish NAS (50%) , de Tomatin 14yo Portwood (46%) en voor de gein de Echte Oude Genever (38%) 3yo Portwood (viel niet eens tegen). De Tomatin en de Arran zijn vergelijkbaar met de Quinta Ruban; ik denk dat je het verschil alleen proeft als de flessen naast elkaar staan. De Quinta Ruban kost op de beurs 50 euro, online 42,50. De andere twee ongeveer hetzelfde. Ik denk dat ik misschien nog wel voor de Arran ga; 50% geeft net wat meer kick en smaak, heb ik gemerkt. De Tomatin is dan weer de enige met wat leeftijd op de body. Ik ben er nog niet uit.

Ik heb evenwel geen van allen gekocht; wel kocht ik na proeven de Westcork 12yo Irish (!) Port Finish (43%) whiskEy. Omdat 'ie anders was. Wat dunner, minder gewelddadig qua portsmaak en zoetheid, volgens mij een stuk subtieler. Ik ben heel benieuwd hoe hij thuis, in een rustige omgeving en niet geflankeerd door tig andere whisky's gaat smaken. Overigens was hij maar 37 euro - dat scheelt toch - en zal ik van die andere drie er nog heus wel eentje kopen. 

De Inchmurran Madeira Finish (NAS,46%) was mijn eerste ooit. Zowel Inchmurran als Madeira. Lekker. Diepzoet. Ook 54 euro. Van Arran, uit dezelfde NAS serie als de Portwood, proefde ik ook de Sauterness (dessertwijn vaten) en Madeira Finish (beide ook 50%). Super. Ik kocht de Madeira Finish voor 43 euro. 

Tot zover de zoetigheid. In de "gewone" whisky was er meer dan voldoende aanbod en variatie. Uitgaande van mijn ervaring met diverse soorten heb ik Stef meegetroond naar de stands van Aberfeldy (hij de 12yo en later ook de 16yo, die ik dan weer graag wilde proeven). Over de 12 schreef ik:

In de geur komt na 4 smaaknotities vooral appel terug, zacht hout en heel vaag noten. De smaak is fris fruitig (hoewel ik ook een keer schrijf dat het meer kruidig dan fruitig is), zoet - iets té zoet? Boterzacht en knisperend, net iets scherper (4x), peperiger en net iets meer snoepsmaak dan de Jameson Special Reserve. Het zachte hout beschrijf ik drie keer en ik vraag me af of dát nou de sandelhoutaroma's zijn waarover ik lees. Volstrekt inoffensive behoorlijk zoete allemansvriend met een klein scherp randje. Geen straf maar een tweede fles is niet nodig. Mocht ik 'm cadeau krijgen dan gooi ik hem evenwel ook niet weg. 

De Aberfeldy 16yo (46%) is zeker beter dan de 12. Zacht, subtiel, middellange afdronk, heel goede en toegankelijke whisky. De 66 euro die hij moet kosten zijn er echter 20 te 

veel.

The Deveron 12yo: prima hoor. Niks bijzonders. De 18yo hadden ze niet; die had ik wel willen proeven, de baas van Whisky Friend Sittard vindt het een ondergewaardeerde en te laag geprijsde Scotch. Men kendehem wel, bij de kraam van The Deveron; zonder ironie werd hij als een van de grootste kenners in Europa aangeschreven. Hmm. Toch nog maar eens langs gaan. 

Nog maar een paar namen dan. Glen Scotia, 15yo, 46%: zepig, doet aan Amruth Indian Whisky denken. Gordon & McPhall Strathisla, NAS, 43%: sterke associatie met koffie en cacao, 50 euro - veel voor een NAS. Longmorn Distillers Choice, NAS, 40%: opnieuw een topper, Longmorn ga ik blind kopen de volgende keer. Maar geen NAS voor 62 euro. Dan liever een 19-jarige Cask Strenght (CS) voor 105 euro.

Glenfarclas, 15yo, 46%. Deze heb ik geproefd omdat ik een 21-jarige Glenfarclas uit dezelfde serie heb staan die ik niet goed open durf te maken - wat als ik 'm nou niet lekker vind> Nou, één zorg minder in het leven. Binnekort gaat hij eraan. In het weekend waarin ik mijn 50e verjaardag vier - dat lijkt me een uitstekende gelegenheid. Glenfiddich 15yo Solera Reserve (NAS, 40%) - lekker, niet bijzonder.

Was dan alles lekker? Nou, nee. Voor het eerst heb ik een echt vieze whisky in mijn handen gehad. Kwamen die emmertjes toch nog van pas. De Old Perth Sherry Cask (NAS, 43%) rook en smaakte naar vis en olie. Moest nog 33 euro kosten. Ik dacht het niet.

In het rookdepartement tenslotte zijn we maar kort geweest. De Talisker Sky (NAS, 46%) (Stefs keuze, ik had liever de Storm geprobeerd) is de opvolger van de 10yo - lees ik steeds, tenminste. Geen grote verrassingen. 

Ik kocht dit voorjaar in Engeland een flesje Ledaig 2007. Daarover schreef ik:

Gekocht in York, UK, bij The Whisky Shop, begin mei 2016. Glenkeir Treasures is de bottelarij. Het betreft een 20 cl flesje - 18 pond voor betaald. Op het plein meteen getest in de glencairn die ik erbij kocht. Verrukkelijk - toen, daar. Ben benieuwd of het thuis net zo lekker is - pastis smaakt oom op vakantie véél beter dan thuis. DE mijne is gedestilleerd op 9 februari 2007 en gebotteld 21 april 2016, één week voor aanschaf, door de verkoper zelf. 

En ja hoor, thuis minstens zo'n topper als op dat plein. Spijt van het kleine flesje. Rokerig maar ingetogen, fruitig zonder zoet te zijn. Topwhisky. Op het festival was er Ledaig 2005 van Exclusive Malts  - onthoud die bottelarij - te proeven. 56,6%. Ik heb mijn glaasje met mijn vinger leeg zitten likken. Nou kan dat ook gelegen hebben aan het feit dat het inmiddels half vijf was - en de drupjes whisky best een fikse drup geworden waren.

Nikka From The Barrel; An Cnoc 12

Nikka From The Barrel blended Japanese whiskey

Dat whisky je zintuiglijke waarneming versterkt, merkte ik toen ik na het koken - lamsvlees - een glaasje hiervan inschonk. Mijn handen gewassen, heus. Na de eerste neusjes en een slokje of twee trok de knoflook aan mijn vingers ineens nogal de aandacht; alsof ik twee stukken Siciliaanse boerenworst in mijn neusgaten had gepropt.

Maar dat terzijde. De Nikka, mijn eerste Japanse vriend, is op 51,4% gebotteld, wat het nemen van een wat grotere eerste slok tot een hachelijke onderneming maakt, kan ik uit ervaring vertellen. 

De over twee jaar uitgesmeerde proefnotities zijn consequent en duidelijk; dit is topwhisky. De geur is zacht en subtiel, met eikenhout en zoete siroop, vanille en een Orientaals aroma, dat in Amrut veel nadrukkelijker aanwezig is en waar ik nog geen naam voor heb. Iets van kaneel en steranijs. En Chinees vijf-kruidenpoeder. Waarin trouwens ook steranijs zit. 

De smaak is geweldig en blijft - niet onbelangrijk - best lang hangen. Mooi rond, niet echt zoet en de siroop uit het aroma blijkt Maple Syrup, de herkenbare Canadese pannenkoekenstroop. Engelse drop, toffee, zoete krenten; beetje koffie- en caramelaroma in de verte. De bijna 52% blijken geen enkel probleem; de whisky is zacht en soepel, niet scherp of venijnig. 

Deju. Ik kocht dit 500 ml-flesje op vakantie voor 28 euro met een voordeelactie (25% korting) bij Gall in Weesp. Omgerekend voor een 70cl fles dus nog geen 40 euro. Dubbel en dwars waard. 

An Cnoc 12yo Highland SM whisky

Deze caramelverrijkte - en desondanks nog heel lichtgekleurde - 12 jaar oude Single Malt is ook qua smaak een lichtgewicht. Het is frisse, zachte, non-offensive Scotch. Volgens de reviews die ik las zit er een peated hoekje aan. Nou, ik heb het hele hoekje niet kunnen vinden. Geurt licht naar appel en peer, eerste smaak blijft maar heel kort hangen. Licht hout / vanille, oppervlakkig. Na een poosje en een paar slokjes wordt'ie beter. Zoet, met veel kleine subtiele smaakjes. Jim Murray geeft deze whisky in zijn Bible 94 punten. Dat vind ik schromelijk overdreven. De enige reden waarom ik wat milder oordeel is de retailprijs van 28 euro; voor dat geld heb je een vriendelijke, toegankelijke en gezellige fles whisky om te delen en plezier van te hebben. Om 'm daarna onmiddellijk te vergeten - er is niets dat zal beklijven.

De Ketel der Goden

Tasgall 30 yo 40% Exceptionally Rare Blended Scotch Whisky. ASDA, mei 2016, GBP 60,-

Tasgall betekent "Cauldron Of The Gods", in het Nederlands De Ketel Der Goden. Het is een eigen merk van de supermarktketen ASDA. Er is ook een 25 jaar oude versie te koop voor 10 pond minder.

Omdat het spul sinds 2014 op de markt is en mijn Whisky Bible ook van dat jaar is, weet ik niet wat Jim ervan vindt. Dat zou ik wel graag weten dus als iemand voor mij Jim's review uit een jongere Bible wil posten, ben ik blij. En da's ook wat waard.

Whisky Base kent deze drank wel maar er staat geen review, beoordeling of tasting bij; de mijne is de eerste. Die is vooralsnog alleen voor vrienden op die site te zien - ik heb er al één (vriend, dus).

Deze zelfbenoemde godendrank is blended / geblend (?) van Speyside en Highland Single Malts en Lowland Single Grains - allen tenminste 30 jaar gerijpt op eikenhouten vaten.

Ik heb nog niet zo veel verstand van lang gerijpte whisky dus ik verlaat me maar even op de internet-reviews van meer doorgewinterde proevers dan ik. De tendens is dat de drank goed is, maar dat hij niet naar 30 jaar smaakt - whatever that means.

Zó exceptionally rare is 'tie trouwens nou ook weer niet; in de drie verschillende filialen waar ik was gewoon op voorraad. Marketing is alles.

Wat vind ik ervan?

Goed spul. Vrij korte afdronk, dat wel; wellicht mist dat er aan als je het hebt over 30 jaar rijping. De geur en smaak echter zijn - om in stijl te blijven - hemels. De whisky ruikt diep, het aroma is van krenten in het kwadraat. In de smaak chocolade en marsepein, vanille, vanille en nog eens vanille. Niet zoet. Vruchtencake en bitterkoekjes. De smaken in deze whisky zijn plus-sized, extra large; er valt danig van te genieten.

Het is leuk om een 30 jaar oude whisky in de kast te hebben staan. Ik ben nog wat geïntimideerd door de 18+ SM whisky's; ik durf de 21 jaar oude Glenfarclas, die ik heb staan, nog niet open te maken.

Whisky is in het VK veel duurder. De prijs voor de Tasgall van 60 pond, 75 euro, moet je ook corrigeren voor de verschillen in belasting. Als de Tasgall in Nederland op de markt zou komen en je vergelijkt de prijsverschillen tussen Engeland en Nederland dan zou hij hier ongeveer 55-60 euro kosten. Dat vind ik, qua kwaliteit, ook wat duur; net onder de 50 euro lijkt me een mooie prijs. Ik vind het zeker geen vlakke whisky, ik ben alleen nog niet zo ervaren met echt oude whisky, dus mijn vergelijkingsmateriaal beperkt zich tot wat jongere single malts. Misschien valt daar nog veel te leren. 

Uit trainingskamp, ingeschreven voor beginnerslicentie. Zuidam Millstone 6 yo SM Whisky.

Mijn laatste whiskypost is van 12 februari 2014. Ik ben sindsdien in training. In mijn eigen leunstoel gezeten, folders en internetaanbiedingen navlooiend en naslagwerken doorspittend heb ik me verdiept in de wereld van de Single Malt (meestal Single Malt, dan toch). Europa doorreizend op zoek naar koopjes, leuke whiskywinkels en achtergrondinformatie, ben ik de afgelopen twee jaar aardig wat wijzer geworden - en heb ik, zoals gebruikelijk wanneer je nieuwe terreinen verkent, vooral geleerd dat ik er geen fluit vanaf weet.

Ik heb in die twee jaar al wat Facebook-berichten gepost waarin smaaknotities en beoordelingen van mijn aankopen terug te lezen zijn. Korte en soms wat saaie, zo precies mogelijk opgetekende opmerkingen over geur, smaak en aroma. 

Leuk ontvangen, die berichten, in de Single Malt Whisky Groep waar ik lid van ben - de groep die onlangs zijn naam heeft moeten veranderen in de SMWG. Facebook heeft in haar Amerikaanse PC (Political Correctness) beleid besloten dat het gebruiken van alcoholische versnaperingen als naam voor een groep niet mag. "Gunowners" als zoekterm in de zoekbalk van Facebook geeft honderden hits, overigens. Evenals High Power Rifles. En Handguns. En Kalashnikov Rifle.

Nu naar de review.

Zuidam Millstone 6 yo SM Whisky

Wat sentimenteel, gezien het ontbreken van Nederland en de geweldige sfeer bij Engeland-Wales op hett EK, besloot ik vanmiddag om de Firma Zuidam nog maar eens de kans te geven om indruk op me te maken. Deze Millstone 6 jaar oude Dutch Single Malt Whisky kocht ik in 2014 bij Mitra Geleen - die zaak is inmiddels ter ziele. Zes jaar oud; er staat 5 jaar op de fles maar de tijd tussen destillatie (18/4/05) en botteling (13/7/11) is toch écht zes jaar. Dik.

Betaald: vijf tientjes. Een op eiken gerijpte, niet gekleurde, 40% sterke, in Nederland door een jeneverfabriek gedestilleerde Single Malt, kan dat wat zijn?

Nou, en óf. Jim Murray, God hebbe zijn ziel - o nee, hij is nog niet dood - geeft 'm maar liefst 92,5 punten. Alles boven de 90 punten in zijn Whisky Bible is van de categorie "Moet je ooit geproefd hebben". Vindt Jim - nogal omstreden figuur, namelijk, beschuldigd van banden met de industrie. Hij zou te beïnvloeden zijn want hij is invloedrijk en dan is dat de moeite en zo. Mijn kan het weinig schelen; zijn aanbevelingen hebben me tot nu toe nog nooit teleurgesteld.

Ik vind het lekkere whisky. Punt. Mijn smaaknotities zijn niet heel consequent maar terugkerend schrijf ik over kruidig, pittig en warm. Ik schrijf ook over jeneverbes en laurier. De afdronk is lang, niet zozeer sterk van smaak als van warmte. Je zou 'm meer dan 40% geven. 

De smaakomschrijving wordt vooral gedekt met vanille en cacao, noten en iets van hout. Ik schrijf  in 2015 ook "iets zoets zonder zoet te zijn"(bent u er nog?). Kan ik me vandaag ook weer in vinden. 

Vanmiddag deed de geur me denken aan de houten vloer van een oude kroeg; veel karakter, hout en vaag wat muf - wat gelukkig niet in de smaak terug komt. 

Ik ben dan ook van mening dat we ons niet hoeven te schamen voor deze whisky (inderdaad, zonder "e"). Het doorklinken van de jeneverroots is niet vervelend, erg subtiel juist, een interessant hoekje van een prachtige fles. 

Jammer dat Wales in de tussentijd van 1-0 vóór op 2-1 achter is gekomen. Ik had 't ze wel gegund. Is er trouwens Welsh Whisky?

Fundamentele Vragen

Onder het genot van een glaasje Laphroaig 10yo Single Malt overvallen de volgende overpeinzingen me.

Het is soms alsof je met en kunstkenner zit te kijken naar een schilderij uit de Gouden Eeuw. 

Jij, als enthousiaste leek, verbaast je over de onwaarschijnlijke precisie van de schilder. De kenner kijkt naar de voor die tijd geldende schoonheidsidealen en verhoudingen.

Jij kijkt naar de waarheidsgetrouwe kleuren, de bijna fotografische details; de kenner ziet kleur-schakeringen met verborgen betekenissen en religieuze semantiek. 

Jij ziet realistische verhoudingen, anatomische precisie en hier en daar een fraaie tiet. De kenner ziet de symbolische betekenis van het hondje in de hoek (schijnt trouw te vertegenwoordigen) de roos, de uitgestrekte hand en de eikenboom op de achtergrond.

Als toch redelijk hoogopgeleid en cultureel geïnteresseerd mens is zo'n bezichtiging van een gewaardeerd kunstwerk met een echte expert uiteindelijk een marteling. Het confronteert je met de beperkingen van zowel je fantasie - "dat had ik er niet achter gezocht" - als je tekortkomingen qua observatievermogen - "dat detail heb ik helemaal niet gezien". Ook je algemene ontwikkeling kan nog een trap ná krijgen; "dat de schilder aan de absinth verslaafd was, dat wist ik niet". (WTF is trouwens absinth? Misschien ook iets voor een blog).

Ik lees steeds meer over herkomst, geschiedenis, productiemethodes en vooral ook over merken, soorten, landen, kwaliteit. Ik weet van turf, graan, mout, water, gist. Woorden als Speyside, Islay, Highlands en Lowlands beginnen een geografische lokatie te betekenen. 

Tegelijk begint langzaam tot me door te dringen dat hetgeen ik weet, nauwelijks ook maar in de verte een basaal beeld geeft van wat er te weten valt over Scotch Single Malt whisky. En mijn kennis is gelukkig allang niet meer alleen academisch; ben inmiddels de trotse eigenaar van zo'n 20 whisky's- de meeste in piepkleine flesjes, dat wel.

Proeven is een feest, schrijven is de hel; ik maak aantekeningen per proeverij. Om op te schrijven wat je proeft, dat moet je voor de gein eens proberen. Ik ga dan ook nog steeds niet aan de verleiding toegeven om nu allerlei lyrische leuterverhalen op te hangen over de smaaksensatie van Glenfiddich 15yo ten opzichte van Glenfiddich 18yo; dat komt nog wel. De enige smaaksensatie die ik de lezer dezes niet wil onthouden is de Jim Beam Honey Whiskey (ja, nu whiskEy met E, kom ik vast nog op terug): wat een smerig spul. Kitsch á la crême, in mijn schilderijen-allegorie; huilend zigeunerjongetje in fles. Bocht, smurrie, vuurwater met smaakstoffen, chemisch afval van terpentine met suiker. Goed om mee te flamberen. En dan nog niks duurders dan varkenskoteletjes. 

Terug naar wat algemenere observaties. Essentiële vragen kwellen mij. Over Single Malt en Blended whisky heb ik het al even gehad in mijn vorige blog. Daar staat, blijkt nu al, aardig wat onzin in. Ondanks speurwerk ga je al snel raaskallen. Het gedeelte over turf blijkt meer dan alleen maar een letterlijke vertaling van "grond van afkomst"; er wordt wel degelijk ook van turfbriketten gebruik gemaakt bij het drogen van de mout. Mout van turfvuur smaakt anders dan mout van houtvuur. Opnieuw huiswerk doen, meer weten over het destillatieproces en dan maar nog eens opnieuw beginnen. 

Waar begint het? Is het de naam? Is het Whisky of Whiskey? Wat is Bourbon? Wat is Rhye? (Don MacLean: "Bye Bye Miss American Pie....     .... drinking Whiskey and Rhye).  Cask strength? 

In welk glas drink je whisky? Wat is een dram? Tumbler? Glencairn? Met dekseltje? 

Water? Koud? IJs? Koelblokjes? Kamertemperatuur?

Nog belangrijker: waar wil ik naar toe met dit blog? Voorlopig wil ik me beperken tot het ordenen van algemene terminologie, wederwaardigheden in whiskyland en boeiende achtergrondinformatie. Ondertussen zal ik whisky's proeven, aantekeningen maken, reviews lezen en uiteindelijk daarover steeds meer gaan schrijven. Ik ben op zoek naar een format. Het blijkt dat ik niet de enige ben die en blog schrijft over whisky. Zeker in het Engels zijn er veel bloggers die hun ervaringen met de wereld delen. In het Nederlands zijn er wart doodlopende straten (blogs die groot opgezet begonnen zijn in 2008 en die na 26 entry's in 2011 stilvallen). Er zijn vermomde commerciële bloggers, waar het lijkt alsof er een enthousiasteling schrijft maar die feitelijk gewoon online whisky-verkopers blijken te zijn met mooie verhalen over de producten die ze aanbieden. 

Ik? Ik klooi maar even vrolijk er op los. We zien wel waar het schip strandt. 

Omdat ik een inconsequente man ben zal ik toch af en toe al iets weergeven van de aantekeningen en opmerkingen die ik in mijn boekje kriebel over de whisky's die ik aan het proeven ben. 

Wat ik in ieder geval vanaf het begin doe, is nieuwe whisky's niet opzoeken voordat ik zelf er aantekeningen over gemaakt heb. Eerst zelf ruiken en proeven, etiket bestuderen en de woorden die je -soms maar moeilijk- te binnen schieten bij het proeven.

De Laphroaig waar deze aflevering van dit blog mee begint heb ik als 5 cl tester gekocht. Na in totaal drie keer proeven is 'ie leeg. 

Alles bij elkaar  schrijf ik in mijn boekje:

Laphroaig 10yo

Ruikt naar hout/vuur/rook/as

Na een slokje ruik je citrus

Smaak is aanvankelijk overrompelend, wordt snel mild

Meloen, peer

Nasmaak zoet, complex, zingt lang na

Interessante en rijke whisky, kopen. 

Malt Expert schrijft:

Nose: Overwhelming! Extremely extreme. Very medicinal smell. Iodine. Responds very well to water. Every drop seems to change the aroma. 

Taste: Mighty dry and salty; more "Islay" than Islay itself. This malt is certainly not for everybody, but I fell in love with at the first sip. 

ScotchNoob advies: MustHave!

Gall&Gall: 42,99 echter bij Edeka (150 meter over de grens hier in Duitsland) 34.99.

Online bij www.spirituosen-superbillig.de voor 28,85. Moet je wel iemand over de grens hebben wiens adres je mag gebruiken. Loont dus de moeite om rond te kijken.

Vandaag twee nieuwe vrienden gemaakt. De wegens doktersbezoek gesloten Sittardse Whiskywinkel wordt beheerd door Frans. Hij voelde zich - na een mail met dat doel - knap schuldig dat ik voor een gesloten deur stond. Ik voel korting aankomen.

In Brunssum zit Whisky Wereld Pallada, waar ik een fles Caol Ila aanschafte - en er gratis een glas op voet bij kreeg. Kijk, da's klantenbinding. 

Tenslotte heb ik een tweedehands exemplaar van "The Whisky Bible" uit 2005 aangeschaft. In tegenstelling tot wijn is er bij whisky geen sprake van verschil tussen diverse jaren, dus de informatie die in dit boekje (Bible op zakformaat) staat is geenszins gedateerd.

Ik hou jullie op de hoogte. Vrijdag proeverij te Geleen. Gaat er iemand mee?

Op weg

Omdat ik nieuw ben in de whisky-gemeenschap, zoek ik naarstig naar informatie. Er blijkt net zo'n wereld van diversiteit te zijn rondom whisky als er is over wijn. Honderden websites voor liefhebbers, boeken en fotoverslagen van proeverijen. Op ebay varieert het aanbod van lege proefflesjes - van zeldzame whisky's blijkt zelfs een lege verpakking waardevol voor sommige verzamelaars - tot peperdure releases van 20 jaar geleden. Ja, er zijn speciale uitgaves van whisky. Soms lijkt het erop dat, net als bij exclusieve rode wijn, opdrinken eigenlijk het stomste is wat je kunt doen; whisky is een belegging. 

Inmiddels heb ik een site die vrij toegankelijke informatie geeft gevonden. The Scotch Noob, www.scotchnoob.com, is een enthousiasteling die met overduidelijk plezier per merk en type zijn commentaar geeft. Hoewel de sitenaam suggereert dat het over enkel Schotse whisky gaat, is niets minder waar. Ierse, Canadese, Amerikaanse (bourbon-) whisky en zelfs Japanse whisky worden gerecenseerd. Japanse whisky blijkt overigens geen rip-off nep te zijn maar dure en exclusieve whisky die niet onderdoet voor goede Schotse. Zeggen ze; misschien meer hierover in de toekomst.  

Net als bij wijn is ook bij whisky het snob-gehalte aanzienlijk. Ik ben al goed begonnen door zelf, volstrekt ongehinderd door enige kennis van zaken, er van uit te gaan dat single malt whisky per definitie beter is dan blended whisky.

Back the truck up - wat? 

O.K. Single malt is whisky die door één producent, steeds op dezelfde wijze en met dezelfde ingrediënten, wordt gemaakt. Dat wil zeggen de graanmix, het water, het destillatieproces en - belangrijkst van alles -de wijze van rijpen is steeds hetzelfde. Daarna wordt de whisky niet gemengd maar rechtstreeks gebotteld. 

Nóg iets verder terug. Whisky is destillaat van gegist graan - het is dus eigenlijk gewoon wodka. Het wordt (al een beetje) whisky door het lokale water- met de turf erin het als meest mysterieuze element. Turf is wat terroire is voor wijn. Turf is gewoon de Engelse vertaling voor terroire. Het staat dus voor de grond waaruit het bronwater komt en de beek via welke het water de destilleerderij bereikt. Stroomt die door de heide, dan wordt de whisky kruidiger. Het water wordt dan door de zompige ondergrond gefilterd tussen de wortels van de planten door. 

Beetje abacadabra, als je het mij vraagt. Desondanks is iedereen het er wel over eens dat de eiland- whisky's, zoals Talisker (van Skye) en Jura (van, u raadt het al, Jura) en niet te vergeten Laphroaigh (van Islay) onmiskenbaar meer intense, kruidigere en complexe single malts zijn dan van destilleerderijen van het Schotse vasteland. Inmiddels heb ik de Laphroaigh geproefd - en met de Talisker begon mijn avontuur. Beide zijn geen slobberdrankjes; smaak en geur zijn complex, moeilijk te beschrijven en intrigerend. Dat beschrijven trouwens, dat komt later nog wel,

Het volgende deel van het productieproces van whisky, als de wodka gestookt is, maakt er pas écht whisky van. Rijpen. In houten vaten. En nu (al)wordt het ingewikkeld. 

Portvaten, sherryvaten, eikenhouten vaten, (Amerikaans of Europees eikenhout?). Vooral ook Bourbon-vaten; bijna alle Schotse whisky rijpt in vaten waarin eerder Bourbon gerijpt heeft. De Amerikaanse wet staat Bourbon-makers niet toe dat een barrel hergebruikt wordt dus er liggen overtollige, goedkope, eikenhouten vaten voor een habbekrats klaar in de Verenigde Staten. Schotten zijn bijna net zulke krenten als wij dus dat is snel verdiend. 

Rijpingstijd is ook belangrijk. Single malt whisky moet tenminste 10 jaar op vat gerijpt hebben. Eenmaal in de fles namelijk, rijpt whisky, in tegenstelling tot (rode) wijn, niet meer. Bewaren kan eeuwig; de kwaliteit blijft hetzelfde. Dat komt ook omdat Schotse Single Malt niet minder dan 40% volume alcohol mag bevatten. 

Blended whisky is de whisky waarvan de namen het bekendst zijn. Jack Daniels, Johhny Walker, Chivas Regal, Famous Grouse: allemaal blended. De ware purist keert zich walgend af bij het horen van deze namen, grijpt naar zijn moeilijkste fles (in mijn geval tot nu toe de Aberlour Speyside 10 yo) en gaat diepzinnige gedachten denkend voor het knapperende haardvuur zitten en zichzelf superieur voelen.

Toch is de whisky die ik tot nu toe het lekkerst vind - en dan écht heel lekker, rijk, rijp, complex maar meteen toegankelijk en zéér drinkbaar - de Ballantine's 17 yo 42% blended  whisky. Voornoemde purist weigert nu nog langer met mij in één kamer te verblijven. 

Tenslotte: ik zal zeker nog meer schrijven over dat blenden - als ik er ook meer van af weet. Voor nu moet ik nog even toevoegen dat de leeftijd die op blended whisky staat de leeftijd van het jongste ingredient is. Dus in mijn Ballantine's 17yo zit geen whisky jonger dan 17 jaar.

Ik groet u. Vandaag flink wat proefflesjes gekocht en ingeschreven voor een whiskyproeverij op 14 februari. Ik zal u vast verwittigen over hoe dat was.

Inleiding. In den Beginne.

Veel pogingen heb ik gedaan, even zo veel teleurstellingen heb ik beleefd. Rode wijn en ik, wij bekken niet lekker. Soms, in een goed restaurant, als mijn vrouw een wijnarrangement neemt, proef ik. Dan is de dure, bij het eten door een sommelier uitgezochte rode wijn, een aanleiding om nóg een poging te doen er aan te wennen. Tanine, noemen ze het. Ik vind het een onverdraaglijke wrange zure nasmaak waar ik niet aan kan wennen. Bij zo'n wat betere wijn in een restaurant heb ik het heel even. Kort begrijp ik de reden waarom wijn lekker is, proef ik wat er bedoeld wordt. Meteen daarna trekt mijn mond samen alsof ik in citroen gedompelde krijtjes zit te kauwen.

Nee, wijn en ik, dat wordt het niet.

De geneugten van goed bier daarentegen, die ken ik. De Belgen hebben in de afgelopen twintig jaar een aardig deel van hun snelweg-electriciteit kunnen betalen van de accijnzen op de diverse dubbels, tripels, abbaye's, Grand Cru's en wat dies meer zij die ik heb geproefd. Ooit ben ik begonnen met het afweken van etiketten en, dommer nog, het sparen van glazen. In dat pre-digitale tijdperk heb ik schriftjes beplakt en tekstjes geschreven - tot er onvermijdelijk een overschuimend glas te dicht bij het schriftje stond. Waardoor de zorgvuldig geformuleerde hanepoten over smaak, kleur, bitter- en zachtheid veranderden in uitgelopen, naar bier meurende onleesbare moderne kunst.

Toen gingen de etiketten in een schoenendoos. Om in te plakken. In de winter. Als er tijd voor is. Anders volgend jaar. De glazen waren al in wc-papier gewikkeld - je blijft poetsen - voorlopig in een doos opgeslagen. Voor als er een kast kwam. Van glas. Zodat je ze kon zien. En gebruiken. Als je tenminste het bijpassende bier ooit nog kon vinden.

De betreffende inplakwinter moet nog steeds komen. De schoenendoos ben ik kwijt - misschien maar beter ook. De glazen zijn cadeau gedaan aan een andere zot die dacht dat hij er wat mee kon (nietwaar, Arjan?).

Ik word langzaam oud. Steeds zwaarder ook maar dat is hormonaal en ik heb stevige botten. Van het snoepen en snacken kan het natuurlijk niet zijn. Evenmin ligt het aan een gebrek aan lichaamsbeweging. En al helemaal niet aan het bier. Lekker, groot glas schuimend bier. En vooruit, nog ééntje dan. Of twee. A raison van 115 calorieën per glas. Als het gewoon pilsener is, dan. Voor zwaar bier, de Duvels en de Tripels van de wereld, geldt 160 calorieën per glas.

Nou was ik onlangs in Schotland.

Op de boot naar Schotland was er storm. Bovendien lust ik geen whisky. Dus wat verveeld en zeker niet geïnteresseerd ben ik door de scheepswinkel gewandeld. Ik heb me wel verbaasd over het grote aantal verschillende whisky's. En over de leeftijdgenoten, vaak met imposante baarden en vervaarlijke bierbuiken, die -storm of geen storm - stonden te proeven.

De verkopers zagen het aan me. Eén blik keurden ze me waardig. Daarna geen enkel contact meer mee te maken; ik was als lucht voor ze. Met professionele achteloosheid hadden ze me gewogen en gekeurd voor wat ik was: geen whiskyman.

In Schotland doen ze aan whisky. Nogal nadrukkelijk.

Steeds als je een dorp uitrijdt ligt er aan de linkerkant een whiskystokerij. Of er staat een groot bord. Verwijzend naar de volgende whiskystokerij.

Soms ligt de whiskystokerij aan de rechterkant. Dan staat er een bord met een pijl aan de linkerkant. De auto's rijden immers links.

Uiteindelijk, op een van de laatste dagen, heb ik toegegeven aan de druk. Ik heb een flesje van 5 ml Caledonia Edradour 12 jaar oude whisky gekocht. 44% Single malt. Op sherryvaten gerijpt. Volgens de winkelmevrouw perfect voor beginners.

's Avonds meteen een drupje in een glas. Vliegtuigbrandstof. Of toch niet?

Heeeeeeeeeeele kleine nipjes, veel gesnuif met de neus in het glas, en ja hoor: dáár zijn die sherryvaten!

In de supermarkt, net voor de terugreis, nog een tripack van Glenfiddich 12-15 en 18 jaar oude single malt gekocht. Met maar liefst 19 milliliter whisky de boot weer op, én de hele week de baard laten staan.

Niets van dit alles weerhield de whisky-verkopers (en free sample schenkers) op de boot ervan om me onmiddellijk weer te herkennen voor wat ik was: niet klaar ervoor. Niks proefje,niks opgenomen tussen de stoere motorrijders die schouder aan schouder deskundig stonden te proeven. Nog geen halve dram kreeg ik.

Eenmaal thuisgekomen heb ik twee keer een miniproeverijtje in mijn uppie gehouden. Alle vier de whisky's drupsgewijs in 4 kleine glaasjes, flesje erachter. Vergelijken. Nadat je aan de percentages gewend bent - bier komt zelden boven de 11 procent alcohol uit, whisky begint bij 40% - ga je kleine verschillen proeven. Niet dat ik nou meteen tot fijnproever promoveerde maar er is duidelijk verschil. Ruiken, dat is tot nu toe het leukste, wordt een nieuwe sensatie. Je ruikt aan je glaasje, neemt een slokje en ruikt nog eens - om er achter te komen dat je ná het proeven veel meer ruikt dan ervoor.

Na een aangename familiemaaltijd in een restaurant met Kerst heb ik als toetje een glas Talisker 10 jaar oud besteld. Stom gokje, niet gehinderd door enige kennis van zaken. De Vlaamse ober kwam me vol eerbied de fles laten zien en complimenteerde mijn uitstekende keuze. Het was een riante portie van 3,5 milliliter, wettelijke dosis voor sterke drank in de horeca. Voor mijn doen dus zo'n glas of vier.

De riante maaltijd met daarin ook wat pittiger eten (Kantonese keuken, nee dat is geen sjieke manier om te zeggen dat we bij de Chinees waren) hielp om snel de smaak te vinden. Door de scherpe (wat de Duitsers zo treffend Spirituozen noemen) smaak heen ga je de subtiele smaken proeven. Rijke, volle smaken, vruchten, hout, peper, leer, caramel. Alsof de mist optrekt en het uitzicht verbluffend blijkt. Ik ben om.

Mijn eerste grote fles kocht ik op 9 januari 2014. Talisker, 10 jaar oud. 45,8%.

Ondertussen heb ik al een aardige collectie proef-flesjes en nóg een grote fles bij elkaar gesprokkeld. Ik proef milliliters tegelijk. Dit blog is bedoeld om aantekeningen bij te houden, afbeeldingen van fles en verpakking te bewaren en om de aroma's die ik meen te proeven te bewaren - om waarschijnlijk later nog eens hartelijk te lachen over mijn pretentieuze geneuzel.

25 calorieën per kubieke centimeter. Over één milliliter whisky doe ik vooralsnog een uur. Goed voor de lijn.

In april gaan we weer naar het Verenigd Koninkrijk. Nét onder Schotland. Met de nachtboot. Met een taxfree winkel. Met een whisky-proeverij. Es kijken of ik nu wel mee mag doen. Ik zie al een evidente toename van mijn borsthaar. Komt vast goed.